صفر تا صد ساخت گلخانه مدرن

تعریف گلخانه را می توان بصورت کشت گیاهان در محیط های کنترل شده ارائه کرد. این کار در واقع با تغییر محیط طبیعی برای بهبود رشد و نمو گیاهان در برابر عوامل نامساعد صورت می گیرد. البته می توان عوامل زنده خسارتزا (آفات) را نیز به عنوان عوامل نامساعد محسوب کرد. با این تعریف حتی قرار دادن یک گیاه درون بطری شیشه ای و یا استفاده از یک پوشش پلاستیکی نیز گلخانه محسوب میشود. البته گلخانه های بسیار بزرگ ممکن است تا چند هکتار نیز وسعت داشته باشند.

بطور کلی اهداف احداث گلخانه ها را (فارغ از اندازه و شکل) می توان بدین صورت خلاصه کرد: ۱- حفظ گیاه در مقابل شرایط نامساعد محیطی (باد، بارش ها و حتی نور زیاد ۲- ایجاد شرایط مناسب دمایی در فصول بسیار سرد و گرم ۳- صرفه جویی در مصرف آب با نگهداری رطوبت بیشتر در محیط گلخانه و سرانجام ۴- محافظت بهتر گیاه در مقابل خسارت آفات گیاهی.

گلخانه ها با داشتن این شرایط تاثیرات زیادی در تولید محصولات کشاورزی دارند که می توان به: راندمان بالای تولید محصولات, امکان چندین دوره کشت در یک سال زراعی و ارزش نسبتا بالای تولیدات، به دلیل کیفیت بالا و نیز تولید خارج از فصل، اشاره کرد. در مجموع ارزش افزوده تولید محصولات گلخانه ای می تواند تا حدود ۳۰ برابر شرایط عادی در سال باشد.

اگرچه ارزش صرفه جویی در مصرف آب را نیز باید به ارزیابی ها اضافه نمود. بنابراین گلخانه ها دارای مزیت های زیادی برای تولیدات محصولات تازه خوری بخصوص در نزدیک شهرها بوده و درآمد بسیار بالایی به ازاء هر واحد سطح نصیب کشاورزان می کند.

اگرچه گلخانه ها می توانند بسیار ساده و در حد یک پوشش پلاستیکی تا بسیار پیشرفته از کنترل دما، رطوبت و نور گرفته تا اندازه گیری گازهای گلخانه ای و تهیه مواد مغذی مورد نیاز گیاهان بطور اتوماتیک باشند. اما رعایت برخی از اصول و جنبه های مهم در احداث آنها لازم است که در زیر به آنها پرداخته می شود.

برای احداث گلخانه نکات بسیاری را میباید در نظر گرفت که از جمله می توان به مسائل منطقه ای شامل عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا اشاره کرد. بطوریکه برای عر ضهای بیشتر و ارتفاع بالاتر هزینه گرم کردن محیط گلخانه بیشتر می گردد و در مقابل هزینه خنک کردن برای عرض های کمتر و ارتفاع پائین تر را باید تامین کرد. علاوه بر این طول دوره نور دهی و مقدار شدت تابش نیز تحت تاثیر این دو عامل می باشد؛ که نقش مستقیمی در تولید محصولات در طول فصل زراعی دارد. از این رو با صرفه ترین مناطق برای احداث گلخانه را می توان بر اساس این دو عامل طوری انتخاب کرد که حداقل هزینه و حداکثر درآمد را بتوان بدست آورد.

در این رابطه باید در نظر داشت که جهت جغرافیایی احداث گلخانه با مقدار نور و انرژی دریافتی از طرف گیاهان رابطه مستقیمی دارد که باید مد نظر قرار گیرد. در مجموع بهترین جهت جغرافیایی برای احداث گلخانه ها در شرایط ایران جهت شمالی جنوبی می باشد بنحویکه بیشترین زمان نور دهی و نیز مقدار نور به گیاهان تابیده می شود. اگرچه این نکته مورد توافق همه پژوهشگران نیست، که شاید دلیل آن تاثیر تغییرات ارتفاع و فواصل کشت ردیف های کاشت گیاهان در درون گلخانه باشد.

در انتخاب محل احداث گلخانه باید دسترسی به امکاناتی مانند سوخت، برق و امکانات ارتباطی در نظر گرفته شود. علاوه بر این، دسترسی نسبتا آسان به بازار مصرف (نزدیک شهرها) می تواند هزینه ها را کاهش دهد. از طرف دیگر گاهی هزینه در اختیار داشتن زمین های فوق ممکن است نتواند توجیه اقتصادی لازم برای تولید محصولات کشاورزی را داشته باشد. بنابراین ارزیابی اقتصادی احداث گلخانه ها می باید با دقت صورت گیرد.

سازه گلخانه باید حداقل سایه انداز را ایجاد نموده و در مقابل عواملی همچون باد، باران، تگرگ و برف مقاوم باشد. علاوه بر این در طراحی گلخانه ها باید حداکثر صرفه جویی در مقدار انرژی (برای گرم کردن و سرد کردن) نیز لحاظ گردد. از طرف دیگر سازه باید قادر به تحمل بسیاری از چیزهایی که ممکن است به آن آویزان شود (مانند لوله ها، پوشش، سایه بان و گلدان ها یا حتی برخی از گیاهان) را داشته باشد. همچنین در طراحی سازه فعالیت احتمالی فرد یا افرادی (به منظور تعمیر) بر روی سقف گلخانه را نیز باید در نظر گرفت.

به هر حال سازه گلخانه باید بتواند به بخوبی نور خورشید را عبور داده و در دسترس گیاه قرار دهد (حداقل سقف، یک سمت و دو انتهای گلخانه برای عبور نور شفاف باشد). در ساخت گلخانه سازه های مختلفی از جنس چوب، فلز، لوله های PVC و حتی کابل های قطور برق استفاده می شود که در زیر به برخی از آنها اشاره می گردد.